ڇا توهان ڪڏهن غور ڪيو آهي ته هڪ عام انسان ۽ مشهور شخصيتن (سيلبرٽيز) جي ڏندن ۾ ايترو فرق ڇو هوندو آهي؟ جتي هڪ طرف اسان پنهنجي پيلا ٿيندڙ ڏندن کان پريشان رهندا آهيون، اتي ئي مشهور شخصيتون پنهنجي موتين جهڙي اڇي مسڪراهٽ وکيرينديون نظر اينديون آهن.
ڇا ان جي پويان ڪو جادو آهي؟ بلڪل نه! ان جي پويان هڪ انتهائي سادو علم (سائنس) آهي جنهن جو استعمال اهي مشهور شخصيتون روزانو ڪنديون آهن.
ٻئي طرف، ڄاڻي واڻي يا اڻڄاڻائيءَ ۾ هڪ عام انسان روزانو ٻه اهڙيون غلطيون ڪري رهيو آهي جيڪي سندس ڏندن کي تيزيءَ سان پيلو ۽ ڪمزور بڻائي رهيون آهن. جيڪڏهن توهان به پنهنجي پيلي ڏندن کان پريشان آهيو، ته گهٻرايو نه! اڄ اسان ڏندن جي پيلي پڻ ۽ انهن کي اڇو بڻائڻ جي علم کي گهرائيءَ سان سمجهنداسين ۽ ڪجهه اهڙا طريقا ڄاڻنداسين جن سان توهان به پنهنجي ڏندن جي رنگت کي ڪيترائي درجا اڇو ڪري سگهندؤ.
هزارين سال پراڻا راز: جڏهن انسان جا ڏند موتين جهڙا هوندا هئا!
شائد توهان کي اهو ڄاڻي حيرت ٿئي ته اڄ کان لڳ ڀڳ اٺ کان ڏهه هزار سال اڳ، پٿر جي دور ۾ انسانن جا ڏند اڄ جي ڀيٽ ۾ ڪٿي وڌيڪ اڇا، مضبوط ۽ صحتمند هوندا هئا. هڪ مشهور سائنسي جرنل جي تحقيق موجب، قديم انسانن جي ڍانچن جو معائنو ڪرڻ تي معلوم ٿيو ته انهن جي ڏندن جي بناوت انتهائي شاندار هئي ۽ انهن ۾ سوراخ ٿيڻ (ڪيڙو لڳڻ) يا پيلي پڻ جو مسئلو نه هجڻ جي برابر هو.
هاڻي ٿورو سوچيو، ان وقت ته ڏند صاف ڪرڻ جو ڪو پائوڊر، برش يا ڏندن جو ماهر (ڊينٽسٽ) نه هوندو هو، پوءِ انهن جا ڏند ايترا سٺا ڪيئن هئا؟ ۽ جيئن جيئن اسان جديد دور طرف وڌياسين، اسان جا ڏند ايترا ڪمزور ۽ پيلا ڇو ٿيندا ويا؟
ته آخر اسان جا ڏند پيلا ڇو ٿيندا آهن؟
ان سوال جو جواب اسان جي زندگي گهارڻ جي طريقي ۽ خوراڪ ۾ ايندڙ تبديلين ۾ لڪيل آهي. انساني تاريخ ۾ ٻن وڏين تبديلين اسان جي ڏندن جي صحت تي گهرو اثر وڌو:
- زراعت جي شروعات: جڏهن قديم انسانن جهنگلن ۾ شڪار ڇڏي زراعت (کيتي باڙي) جي شروعات ڪئي، ته اسان جي خوراڪ ۾ نرم نشاستي دار غذائن (ڪاربوهائيڊريٽس) جو مقدار وڌي ويو. اسان سخت گوشت ۽ پاڙن جي جاءِ تي ڪڻڪ، جو ۽ نرم غذائون کائڻ لڳاسين. ان سان اسان جي وات ۾ جراثيمن جو توازن وگڙي ويو ۽ چٻائڻ جي مشق گهٽجڻ سبب اسان جا ڄاڙا به ننڍا ٿيڻ لڳا.
- صنعتي انقلاب: اوڻويهين صديءَ ۾ ميدي ۽ صاف ٿيل کنڊ (چيني) جي عام ٿيڻ سبب ڏندن جو مسئلو وڌيڪ وڌي ويو. مٺيون ۽ نرم شيون ڏندن سان چنبڙي جراثيمن کي وڌڻ ويجهڻ لاءِ بهترين ماحول فراهم ڪنديون آهن.
وات جا جراثيم: ڏندن جا اصل دشمن
اسان جي وات ۾ ست سؤ کان وڌيڪ قسمن جا جراثيم پاتا وڃن ٿا. انهن مان ڪجهه فائديمند هوندا آهن، ۽ ڪجهه انتهائي نقصانڪار. جڏهن اسان ڪا مٺي شئي کائيندا آهيون، ته اهي نقصانڪار جراثيم ان کنڊ کي کائي تيزاب ٺاهيندا آهن، جيڪو ڏندن جي مٿين حفاظتي تهه، جنهن کي 'مينا' (Enamel) چيو ويندو آهي، کي تباهه ڪري ڇڏيندو آهي.
پيلي پڻ جو اصل ڪارڻ ڇا آهي؟
ڏندن جو پيلو پڻ رڳو کاڌي جي رنگ (جيئن هيڊ يا قہوو) سبب ناهي ٿيندو. جڏهن جراثيمن پاران ٺاهيل تيزاب اسان جي ڏندن جي ٻاهرين تهه کي گسائي پتلو ڪري ڇڏيندو آهي، ته ڏندن جي اندرين پيلي تهه جنهن کي 'عاج' (Dentin) چئبو آهي، ٻاهران نظر اچڻ لڳندي آهي.
ان کان علاوه، تيزاب سبب ڏند سوراخ دار ٿي ويندا آهن. جنهن جي ڪري چانهه، قہوو، يا گهري رنگ واري خوراڪ جي رنگت ڏندن جي گهرائي تائين هلي ويندي آهي. اهو ئي سبب آهي ته توهان کڻي ڪيترو به زور سان ڏند صاف ڪريو، اهو گهرو پيلو پڻ پري ناهي ٿيندو.
ڏندن کي اڇو ڪرڻ جا طريقا: غلط فهميون ۽ حقيقت
بازار ۾ ڏندن کي اڇو ڪرڻ جي دعويٰ ڪندڙ ڪيتريون ئي شيون موجود آهن، پر ڇا اهي واقعي ڪارگر آهن؟
- کُردرا مادا (Abrasives): اڪثر عام ٽوٿ پيسٽس يا پائوڊرن ۾ کُردرا عنصر هوندا آهن. اهي ڏندن جي مٿين سطح تان وقتي داغ ته هٽائي ڇڏيندا آهن، پر گهرائي تائين ڄميل پيلي پڻ کي پري نه ٿا ڪري سگهن. ابتو وڌيڪ رگڙڻ سان ڏندن جي حفاظتي تهه (مينا) ڪمزور ٿي سگهي ٿي.
- رنگ ڪاٽڻ وارو عمل (Bleaching): خاص قسم جا ڪيميائي مرڪب (جيئن هائڊروجن پيروڪسائيڊ) ڏندن کي اڇو ڪرڻ جو سڀ کان اثرائتو ۽ سائنسي طريقو آهن. اهي آڪسيجن خارج ڪندا آهن، جيڪا ڏندن جي گهرائي ۾ وڃي داغ ٺاهيندڙ ضدي مادن کي ننڍن ننڍن ٽڪرن ۾ ٽوڙي ڇڏيندي آهي، جنهن سان ڏند ٻيهر اڇا نظر اچڻ لڳندا آهن.
توهان پنهنجا ڏند ڪيئن اڇا ڪري سگهو ٿا؟
- هلڪي اڇاڻ لاءِ: ان لاءِ توهان 'پوٽاشيم مونوپرسلفر' تي ٻڌل ڏند صاف ڪرڻ وارن مرڪبن جو استعمال ڪري سگهو ٿا. هي تيز ڪيميڪلز کان محفوظ متبادل آهي ۽ گهر ۾ استعمال لاءِ بهترين آهي.
- انتهائي اڇاڻ لاءِ: ان لاءِ ڪنهن ڏندن جي ماهر وٽ وڃڻ سڀ کان بهتر آهي. اهي پنهنجي ڪلينڪ (مطب) ۾ خاص قسم جي روشني ۽ ڪيميائي مرڪبن جو استعمال ڪري رڳو هڪ يا ٻن سيٽنگز ۾ توهان کي فوري، محفوظ ۽ بهترين نتيجا ڏئي سگهن ٿا.
هڪ آخري ۽ اهم مشورو
ڏندن کي مهانگن طريقن سان اڇو ڪرڻ ئي ڪافي ناهي، پنهنجي عادتن ۾ بهتري آڻڻ سڀ کان ضروري آهي. گهڻو مٺو، چنبڙندڙ ۽ تيزابي کاڌو کائڻ کان پاسو ڪريو. ٿڌن ۽ مٺن مشروبن جو استعمال گهٽ ڪريو، ۽ جيڪڏهن رات جو ڪجهه مٺو کائو ته گرڙي ڪرڻ يا ڏند صاف ڪرڻ کانسواءِ هرگز نه سمهو.
ڏندن جو پيلو پڻ ڪو لاعلاج مرض ناهي. ان جي پويان لڪيل علم کي سمجهي ۽ درست طريقا اپنائي توهان به هڪ صحتمند، مضبوط ۽ پرڪشش مسڪراهٽ حاصل ڪري سگهو ٿا!